Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym (KOZZD) w Gostyninie (woj. mazowieckie) potocznie nazywany jest “ośrodkiem dla bestii”. To placówka, w której przetrzymywani są skazani na najcięższe zbrodnie, zwłaszcza te dotyczące przemocy seksualnej. Został założony w 2014 r. z myślą o izolacji osób, które po odbyciu wyroków nie są uznawane za bezpieczne dla społeczeństwa, ponieważ istnieje ryzyko, że będą popełniać kolejne przestępstwa. Do ośrodka trafiają ludzie, którzy już odbyli karę, lecz sąd uznaje, że wciąż stanowią zagrożenie​.

Jednym z pierwszych osadzonych w tej placówce był Mariusz Trynkiewicz, który pod koniec lat 80. zamordował czterech chłopców w wieku od 10 do 14 lat. Zbrodnie były wyjątkowo brutalne – nie tylko zabił swoje ofiary, ale także je zgwałcił. Początkowo Trynkiewicz został skazany na karę śmierci, jednak w wyniku amnestii z 7 grudnia 1989 r. wyrok został zmieniony na karę 25 lat pozbawienia wolności, co było najwyższą możliwą sankcją w tamtym czasie. Po opuszczeniu więzienia w Rzeszowie został skierowany do Gostyninia, ale w 2021 r. znów został skazany na sześć lat odsiadki za posiadanie pornografii dziecięcej. Możliwe, że po zakończeniu kary wróci do Gostynina.

Głodówka w ośrodku w Gostyninie. Czego chcą protestujący?

Placówka ta budzi kontrowersje ze względu na charakter przetrzymywania osadzonych, którzy odsiedzieli już swoje wyroki w zakładach karnych, ale sądy nie wyrażają zgody na ich uwolnienie. Często mieszkańcy ośrodka w Gostyninie wyrażają swoje niezadowolenie w formie protestów, a jeden z takich buntów, przybierający formę głodówki, rozpoczął się 5 listopada. Grupa 41 osadzonych zażądała zmiany przepisów i sprawiedliwego rozpatrzenia ich przypadków​.

Strajkujący mieszkańcy ośrodka czują się zapomniani przez system i domagają się weryfikacji zasadności skierowania ich do tej placówki. Skarżą się, że wciąż są trzymani w warunkach przypominających więzienie, mimo że odbyli już swoje kary.

Znana profesor o warunkach w ośrodku w Gostyninie

Prof. Monika Płatek z Uniwersytetu Warszawskiego, zaangażowana w działania na rzecz usunięcia nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodka i reprezentująca protestujących, wskazuje na poważne uchybienia w warunkach panujących w placówce, które znacząco odbiegają od deklarowanego celu terapeutycznego. Pacjenci muszą przebywać w wieloosobowych celach z piętrowymi pryczami.

– Jak 82-letni mężczyzna po amputacji nogi ma wdrapać się na takie łóżko?! – podaje przykład prof. Płatek. Zwraca również uwagę na ciasnotę, podkreślając, że na jedną osobę przypada mniej niż 2 m kw. przestrzeni. – Okna zabezpieczono więziennymi blindami i kratami. Kamery monitorują nawet toalety i prysznice – dodaje. Podkreśla także brak przestrzeni rekreacyjnych – kawiarnia, która wcześniej pełniła funkcję wspólnego miejsca dla pacjentów, została zamieniona na biura.

Prof. Płatek zwraca uwagę na systemowe problemy związane z funkcjonowaniem tej instytucji. W rozmowie wskazuje, że dyskusja o ośrodku często zaczyna się od przywoływania brutalnych przestępstw, za które osoby tam przebywające zostały skazane. – To nie jest punkt wyjścia – mówi. Jak podkreśla, skazani odbyli już swoje wyroki, a w ośrodku znaleźli się na podstawie ustawy, która wprowadziła nowe środki represji wobec osób, których czyny zostały już wcześniej osądzone.

Przypadek Mariusza Trynkiewicza

Profesor przypomina przypadek Mariusza Trynkiewicza, wskazując, że jego przestępstwa były możliwe m.in. z powodu zaniedbań systemowych.

– Mariusz T. dostał przerwę w odbywaniu kary na opiekę nad osobą najbliższą. Jednak ani jednego dnia nie mieszkał z nią – wyjaśnia, wskazując na brak nadzoru kuratora i organów odpowiedzialnych za kontrolę. Zdaniem prof. Płatek takie zaniedbania miały tragiczne skutki, ponieważ mogły zapobiec zbrodniom, za które później został skazany.

Krytycznie odnosi się także do obecnej praktyki umieszczania osób w Gostyninie na podstawie domniemania ich przyszłego zachowania. – Decyzje o ich izolacji to wróżenie z fusów – mówi. Podkreśla, że prawo nie daje możliwości przewidzenia, jak dana osoba będzie się zachowywać po odbyciu kary. Zwraca uwagę na przypadki osób, które opuściły Gostynin i żyją w społeczeństwie bez powrotu do przestępstw. – O takich przypadkach się nie mówi, bo nie wpisują się w narrację o zagrożeniu – dodaje.

Prof. Płatek: to tworzenie potworka

Zdaniem profesor, funkcjonowanie ośrodka jest sprzeczne z zasadami konstytucji i europejskich standardów praw człowieka. – To tworzenie potworka, który nie tylko narusza prawa jednostek, ale również podważa fundamenty naszego systemu prawnego – mówi. Przestrzega, że pozwalanie na takie praktyki tworzy precedens, który może zostać wykorzystany w przyszłości do dalszego ograniczania praw obywatelskich.

Głodówka zawieszona

Na razie strajkujący zdecydowali się zawiesić protest. W ich imieniu prof. Monika Płatek spotka się z wiceministrami w Ministerstwie Sprawiedliwości, aby omówić postulaty i przedstawić zastrzeżenia dotyczące funkcjonowania ośrodka.

Resorty zdrowia i sprawiedliwości zgadzają się, że należy zmienić prawo dotyczące ośrodka w Gostyninie — podkreśla tygodnik “Polityka”, który jako pierwszy poinformował o głodówce. Ministerstwo Zdrowia przyznało dziennikarzom magazynu, że rozważa zmiany w regulaminie ośrodka, by zabezpieczyć prawa człowieka i prawa pacjenta.

Zobacz też:

Wstrząsające kulisy tragedii w Raciborzu. “Zapukali do mnie policjanci. Byłem w szoku, gdy mi powiedzieli”

13-miesięczny Filipek zmarł w szpitalu w Kielcach. Zrozpaczeni rodzice mówią o błędach w procedurach

Tragedia za tragedią. Nie żyją 5-latek i 19-latka. To był czarny dzień

Mariusz Trynkiewicz był pierwszą osobą, skierowaną do ośrodka w Gostyninie, po tym jak opuścił więzienie w Rzeszowie, kończąc swój wyrok za serię makabrycznych morderstw.